اصحاب و شاگردان

اصحاب و روات و محدثین از حضرت جواد

یکی از ادوار درخشان علمی شیعه عصر امامین همامین حضرتین رضا و جواد (ع) میباشد. مامون الرشید در بین خلفاء به دوستی خاندان حضرت علی (ع) تظاهر میکرد و خود مردی نسبتا عالم و دانشمند بود و علماء و دانشمندان را احترام میکرد و به خصوص جهت این دو امام معصوم احترام بیشتری قائل بود و در هر موقعیت به مناسبت مقام از فضائل و بزرگواری و علم و دانش آنان ستایش میکرد. احتجاجات حضرت رضا (ع) با اهل ادیان مختلف و مغلوبیت آنان در عموم کتب بشرح و بسط کامل ثبت و ضبط گردیده. مجالس علمی حضرت جواد و مباحثه آن حضرت با یحیی بن اکثم و احمد بن ابی دواد و غیره نیز معروف است. شیعیان در این عهد برحسب ظاهر آرامشی داشتند و به طور آزاد و بدون مانع خدمت امام شرفیاب میشدند و از برکات انفاس قدسیه آن حضرت و علوم او بهرهمند و کامیاب میشدند. عدهی محدثین و رواه شیعه که به محضر امام رسیدهاند نسبتا زیاد است و اینک ما به جهت آگهی خوانندگان عزیز اسامی آنها را مطابق رجال مرحوم شیخ الطائفه الحقه جناب شیخ طوسی رضوان الله علیه عینا نقل میکنیم (برحسب حروف مرتب میکنیم). ۱ – ابراهیم بن داود یعقوبی ۲- ابراهیم بن شیبه اصفهانی اصل او از کاشان است. ۳- ابراهیم بن محمد همدانی (وکیل الناحیه «معجم رجال الحدیث») ۴- ابراهیم بن مهرویه از اهل جسر بابل ۵- ابراهیم بن مهزیار ابواسحق اهوازی از سفراء ناحیه مقدسه ۶- احلم بن بشار مروزی [ صفحه ۴۹] ۷- احمد بن اسحق بن سعد اشعری قمی ابوعلی از خواص حضرت عسکری (ع) ۸- احمد بن حماد ۹- احمد بن حماد مروزی ۱۰- احمد بن عبدالله کوفی ۱۱- احمد بن محمد بن ابینصر بزنطی ۱۲- احمد بن محمد بن بندار ۱۳- احمد بن محمد بن خالد (ابوجعفر البرقی الکوفی وفاتش سال ۲۷۴ و یا ۲۸۰ ه – ق). ۱۴ احمد بن محمد بن عبید ۱۵- احمد بن محمد بن عبیدالله اشعری ۱۶- احمد بن محمد بن عیسی اشعری ۱۷- ادریس قمی ابوالقاسم ۱۸- اسحق بن ابراهیم حضینی ۱۹- ایوب بن نوح بن دراج کوفی ۲۰- جعفر الجوهری ۲۱- جعفر بن داود یعقوبی ۲۲- جعفر بن محمد هاشمی صیرفی ۲۳- جعفر بن محمد بن یونس الاحول ثقه ۲۴- جعفر بن یحیی بن سعد الاحول خال الحسین بن سعید ۲۵- حسن بن راشد اباعلی بغدادی ثقه ۲۶- حسن بن سعید ۲۷- حسن بن عباس بن حریش رازی [ صفحه ۵۰] ۲۸- حسن بن عباس بن خراش ۲۹- حسن بن علی ابیعثمان السجاده غالی ۳۰- حسن بن یسار (بشاره ن خ) ۳۱- حسین بن اسد ثقه صحیح ۳۲- حسین بن داود یعقوبی ۳۳- حسین بن سعید ۳۴- حسین بن سهیل ۳۵- حسین بن علی ۳۶- حسین بن محمد قمی ۳۷- حسین بن مسلم (بن الحسن) ۳۸- حسین بن یسار ۳۹- حفص جوهری ۴۰- خلف بصری ۴۱- داود بن قاسم جعفری ابوهاشم… ثقه جلیل القدر ۴۲- داود بن مهزیار اخوعلی ۴۳- زکریا بن آدم القمی ۴۴- سعد بن سعید ۴۵- سهل بن زیاد آدمی اباسعید رازی ۴۶- شاذان بن خلیل نیشابوری ۴۷- صالح بن ابی حماد یکنی اباالخیر ۴۸- صالح بن محمد همدانی ۴۹- صفوان بن یحیی بیاع السابری (ابومحمد اوثق اهل زمانه عند اصحاب الحدیث) [ صفحه ۵۱] ۵۰- عباس بن عمر همدانی ۵۱- عبدالجبار بن مبارک نهاوندی ۵۲- عبدالرحمن بن ابینجران کوفی ۵۳- عبدالله بن صلت ابوطالب قمی ۵۴- عبدالله بن محمد رازی ۵۵- عبدالله بن محمد حضینی ۵۶- عبدالله بن محمد بن حماد ۵۷- عبدالله بن محمد بن سهل بن داود ۵۸- علی بن اسباط (ابوالحسن) ۵۹- علی بن بلال بغدادی ثقه ۶۰- علی بن حسان واسطی (ابوالحسین القصیر المعروف بالمنمس) ۶۱- علی بن حدید بن حکیم ۶۲- علی بن الحسین بن علی بن عمر بن علی بن الحسین (ع) ۶۳- علی بن حکم ۶۴- علی بن عبدالله قمی ۶۵- علی بن عبدالله مداینی ۶۶- علی بن محمد قلانسی ۶۷- علی بن محمد بن علی علوی حسنی ۶۸- علی بن مهزیار ۶۹- علی بن میسر (میسر) ۷۰- علی بن نصر ۷۱- علی بن یحیی ۷۲- قاسم بن حسین بزنطی صاحب ایوب بن نوح [ صفحه ۵۲] ۷۳- محمد بن ابراهیم ۷۴- محمد بن ابییزید (ابیزید) ۷۵- محمد بن اسماعیل بن بزیع ابوجعفر کوفی ۷۶- محمد بن حسن واسطی ۷۷- محمد بن حسن بن شمون (ابوجعفر بغدادی ۱۱۴ سال عمر کرده و در ۲۵۸ وفات یافته است) ۷۸- محمد بن حسن بن محبوب ۷۹- محمد بن حسین بن ابیالخطاب کوفی ثقه (ابوجعفر الزیات) ۸۰- محمد بن حمزه ۸۱- محمد بن خالد برقی ۸۲- محمد بن سالم ۸۳- محمد بن سنان (ابوجعفر زاهدی خزاعی فوتش به سال ۲۲۰ بوده ۸۴- محمد بن عبدالجبار ۸۵- محمد بن عبدالله مداینی ۸۶- محمد بن عبدالله بن مهران ضعیف (من ابنا الاعاجم غال ۸۷- محمد بن عبده ۷۹- محمد بن فرج رخجی [ صفحه ۵۳] ۸۹- محمد بن نصیر ۹۰- محمد بن نصیر ۹۱ – محمد بن الولید ۹۲- محمد بن یونس بن عبدالرحمن ۹۳- مختار بن زیاد (العبدی البصری) ۹۴- مروک بن عبید (بن ابیحفصه) ۹۵- مصدق بن صدقه ۹۶- معاویه بن حکیم ۹۷- منذر بن قابوس ۹۸- منصور بن عباس کوفی او بغدادی (ابوالحسین الرازی مضطرب الامر). ۹۹- موسی بن داود منقری ۱۰۰- موسی بن داود یعقوبی ۱۰۱- موسی بن عبدالله ۱۰۲- موسی بن عمر بن بزیع ثقه ۱۰۳- موسی بن قاسم بن معاویه بن وهب بجلی ۱۰۴- نوح بن شعیب بغدادی – نوح بن صالح (برخی این دو نام را از یک نفر میدانند) ۱۰۵- هارون بن حسن بن محبوب [ صفحه ۵۴] ۱۰۶- یزداد ۱۰۷- ابوخداش مهری بصری (نامش عبدالله بن خداش است). ۱۰۸- ابوالحصین بن حصین حضینی ثقه ۱۰۹- ابومساور ۱۱۰- ابوساره ۱۱۱- ابوسکینه کوفی ۱۱۲- ابوجعفر بصری ۱۱۳- زینب دختر محمد بن یحیی ۱۱۴- زهرا، ام احمد بن الحسن و هو احمد بن داود بغدادی اسامی افراد ذکر شده همگان از کتاب رجال شیخ طوسی علیه الرحمه نقل شد. اینک اسامی چند نفر دیگر از اصحاب و راویان حدیث از حضرت جواد الائمه (ع): ۱- ابراهیم بن ابی البلاد (معجم رجال الحدیث ص ۱۹۱ یکم سطر ۱۹). ۲- ابراهیم بن ابیمحمود خراسانی (معجم رجال الحدیث ص ۱۹۹ یکم سطر ۸). ۳- ابراهیم بن سعید ۴- ابراهیم بن محمد بن هرون (معجم رجال الحدیث ص ۲۷۸ سطر ۱۴). ۵- ابراهیم بنهاشم (معجم رجال الحدیث ص ۳۱۸ یکم سطر ۱۷). ۶- ابن ارومه (محمد بن ارومه (ص ۳۱۷ تحفه الاحباب) ۷- ابن السکیت: یعقوب بن اسحق [ صفحه ۵۵] ابوبکر بن اسماعیل (ص ۲۲۰ سوم کشف الغمه) ۸- ابوسلمه ۹ – ابوعلی بن بلال (مناقب ص ۳۷۹ چهارم). ۱۰- ابویحیی جرجانی (صنعانی) (مناقب ص ۳۸۹ چهارم) ۱۱- احکم (احتمالا احلم بن بشاره) (ص ۱۰ تحفه الاحباب) متعه کردن او زنی را و معجزه حضرت جواد (ع) راجع به او. ۱۲- احمد بن ابراهیم مراغهای ابوحامد (ص ۳۸۰ چهارم مناقب) ۱۳- احمد بن ابیخالد خادم حضرت. احمد بن اسماعیل بن نوبخت (ابواسحق ظاهرا همان اسحق بن اسماعیل) (۷۷ سرور الفواد) ۱۴- احمد بن جدید ۱۵- احمد بن عامر موذن حضرت (ص ۷۳ نجاشی) ۱۶- احمد بن عیسی (احمد بن محمد بن عیسی اشعری) ابوجعفر قمی (ص ۱۶ تحفه الاحباب سطر ۷) ۱۷- اسحق بن اسماعیل ابویعقوب (ص ۳۸۰ چهارم مناقب) ۱۸- اسماعیل بن عیاش (عباس) هاشمی (ص ۲۲۲ سوم کشف الغمه) ۱۹- اسماعیل بن مهران (اصول کافی) ۲۰- امیه بن علی بن عیسی (ص ۷۷ رجال نجاشی) ۲۱- بکر بن احمد بن زیاد (ص ۷۹ نجاشی ص ۳۴۱ سوم معجم رجال الحدیث) ۲۲- بنان بن نافع (کشف الغمه به اضافه ص ۳۸۸ چهارم مناقب) ۲۳- حسن بن جهم (ص ۳۸۰ چهارم مناقب) [ صفحه ۵۶] ۲۴- حسن بن محبوب (ص ۳۷۹ چهارم مناقب) ۲۵- حسن بن محمد ۲۶- حسین مکاری (ص ۵۴۲ پیشگوئی پیشوایان) ۲۷- حکم بن یسار مروزی (ص ۳۹۷ چهارم مناقب) ۲۸- حماد بن عیسی (ص ۱۰۳ نجاشی) ۲۹- حمزه (ص ۱۰۲ رجال نجاشی) ۳۰- حیران اسباطی (حیرانی) (ص ۱۱۲ نجاشی به اضافه ۸۸ تحفه الاحباب) ۳۱- دعبل بن علی (اصول کافی) ۳۲- ریان بن شبیب (ص ۱۱۸ نجاشی به اضافه ۳۸۰ چهارم مناقب) ۳۳- ریان بن صلت (ص ۱۱۸ نجاشی) – سعد الخیر (سعد بن عبدالملک اموی (ص ۹۶ معجم رجال الحدیث ۱۱۸ تحفه) ۳۴- سعد بن سعد قمی (ص ۱۲۷ رجال نجاشی) ۳۵- صالح بن داود ۳۶- صالح بن عطیه ۳۷- صالح بن یعقوب ۳۸- عبدالرحمن بن صالح: ابوالصلت الهروی ثقه جلیل اثنی عشری علی الا قوی (ص ۳۰۰ ششم مستدرک سفینه البحار) ۳۹- حضرت عبدالعظیم بن عبدالله الحسنی (ع) (ص ۱۷۳ رجال نجاشی و جمیع کتب حدیث) [ صفحه ۵۷] ۴۰- عبدالله بن رزین (ص ۳۹۵ چهارم مناقب) ۴۱- عبدالله بن مساور ۴۲- عثمان بن سعید عمری سمان از نواب اربعه. (ص ۳۸۴ مناقب چهارم) ۴۳- عسکر غلام حضرت جواد (ع) (مناقب) ۴۴- علی بن جریر (ص ۲۲۰ سوم کشف الغمه) ۴۵- علی بن الامام جعفر الصادق (ع) (ص ۲۲۲ تحفه به اضافه ۳۸۰ چهارم (مناقب) و کلیه کتب حدیث. ۴۶- علی بن محمد بن هرون بن الحسن بن محبوب. (مناقب ۳۸۰ چهارم) ۴۷- علی بن مدرک (مناقب ۳۸۲ چهارم) ۴۸- عمران بن محمد ۴۹- عمر بن فرات شاعر و مادح حضرت ۵۰- عیسی بن عبدالله ۵۱- عیسی بن المستفاد (ص ۲۶۲ تحفه) ۵۲- فضل بن شاذان نیشابوری (ص ۲۶۷ تحفه) ۵۳- قاسم بن عبدالرحمن ۵۴- قاسم بن محسن (ص ۲۲۱ سوم کشف الغمه) ۵۵- محمد بن ابیعباد کاتب حضرت (ص ۳۵۱ عیون اخبار الرضا) ۵۶- محمد بن ابیعمیر بغدادی ۵۷- محمد بن احمد محمودی (مناقب ۳۸۰ چهارم) – محمد بن اورمه (ابن اورمه) (ص ۳۱۷ تحفه) [ صفحه ۵۸] ۵۸- محمد بن جمهور (مناقب ۳۸۲ چهارم) ۵۹- محمد بن حارث نوفلی خادم حضرت ۶۰- محمد بن حسن واسطی (ص ۳۲۵ تحفه) ۶۱- محمد بن حسن بن ابیخالد (ص ۲۵۸ رجال نجاشی) ۶۲- محمد بن ریان ۶۳- محمد بن زیاد ازدی (ص ۱۵۵ نجاشی) ۶۴- محمد بن سهل (ص ۲۶۰ نجاشی) ۶۵- محمد بن علی هاشمی ۶۶- محمد بن عمیر رازی ۶۷- محمد بن عیسی بن عبدالله اشعری: ابوعلی (ص ۲۳۹ نجاشی) ۶۸- محمد بن عیسی بن عبید (ص ۲۳۵ نجاشی) ۶۹- محمد بن فرات ۷۰- محمد بن فضیل صیرفی: ابوجعفر (ص ۲۵۹ نجاشی) ۷۱- محمد بن میمون ۷۲- معمر بن خلاد (مناقب ص ۳۸۰ چهارم) ۷۳- موفق خادم حضرت (ص ۳۸۲ تحفه الاحباب) ۷۴- میسر بن محمد بن ولید ۷۵- نصر خادم ۷۶- یحیی بن حبیب الزیات (مناقب ۳۸۰ چهارم) ۷۷- یحیی بن عمران: ابوعمران یعقوب بن اسحق: ابن السکیت (ص ۳۱۲ نجاشی) ۷۸- یعقوب بن برید (باء موحده و الراء) (ص ۳۱۳ نجاشی) [ صفحه ۵۹] ۷۸- یوسف بن سخت (ص ۴۲۳ تحفه) این نامبردگان و دهها نفر دیگر از بزرگان محدثین و روات از اصحاب بزرگوار حضرت جواد (ع) میباشند که برخی از آنان درک محضر ائمه معصومین حضرت کاظم و حضرت رضا (ع) و یا شرفیاب حضور حضرت هادی و حضرت عسکری و حضرت بقیه الله الاعظم امام زمان نموده و از هر یک از این امامان حدیث نقل نمودهاند و برخی از اینان دارای تالیفاتی بودهاند و شایسته است که در شرح حال آنان کتابی مستقل تالیف گردد تا مقام و منزلت آنان در نزد امامان معصوم و هم در جامعه شیعه و به طور کلی در اسلام و مسلمین شناخته شود. در خاتمه این مقال متذکر میشود که: ابوتمام حبیب بن اوس طائی شاعر معروف از شعرای اهل بیت و متجاهرین به تشیع معاصر حضرت جواد (ع) بوده و اشعاری در مدح آن بزرگوار فرموده، وفاتش به سال ۲۳۱ هجری قمری روی داده است. مرحوم علامه سید محسن امین عاملی جلد نوزدهم اعیان الشیعه را در ۶۰۴ صفحه اختصاص به شرح حال و خصوصیات او داده و به طور اختصار آنکه وی در سال ۱۹۰ در قریهای به نام «جاسم» متولد گردید و در سال ۲۳۱ یا ۲۲۸ در موصل از دنیا رفته، کتب زیر از اوست: ۱- الاختیارات من شعر الشعراء ۲- الحماسه یا دیوان الحماسه ۳- دیوان اشعار ۴- فحول الشعراء در کتب رجالیه شعیه نام او مذکور و نمونه اشعارش که در مدح ائمه معصومین سروده مسطور است. قصیدهای در مدح ائمه معصومین تا حضرت [ صفحه ۶۰] «مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف» و قصیده دیگری در مدح آن بزرگواران تا حضرت جواد (ع) از او نقل میکنند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *