اخلاق و فضائل

منبع علوم ائمه معصومین

از آنچه گذشته معلوم شد که منبع علوم ائمه علیهم السلام شخص پیامبر صلی الله علیه وآله بود اینک در این زمینه، روایتی دیگر که موید بر این گفتار است نقل می کنیم. شیخ کلینی رحمه الله در کتاب «کافی» از جمعی اصحاب نقل کرده که ابوبصیر خدمت حضرت صادق علیه السلام شرفیاب شد و عرض کرد: یابن رسول الله! من می خواهم مساله ای بپرسم که کسی نشنود. حضرت دستور فرمود: پرده بین او و اتاق عمومی کشیدند، آن حضرت و ابوبصیر بودند، فرمود: بپرس. ابوبصیر گفت: قربانت گردم! شیعیان شما می گویند: رسول الله صلی الله علیه و آله علمی به [ صفحه ۲۲۷] علی علیه السلام آموخت که هر باب آن هزار باب علم بر او گشوده می شد؟! آیا این موضوع صحیح است؟ امام صادق علیه السلام فرمود: یا ابامحمد! علم رسول الله صلی الله علیه و آله علیا الف باب یفتح من کل باب الف باب. رسول الله صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام هزار باب علم آموخت که از هر باب هزار باب دیگر بر او گشوده شد. ابوبصیر گفت: این ها چه علمی بود؟ فرمود: همه ی آن ابواب علم و دانش بود. آنگاه امام صادق علیه السلام فرمود: یا ابامحمد! و ان عندنا الجامعه و ما یدریهم ما الجامعه. قلت: جعلت فداک! و ما الجامعه؟ قال: صحیفه طولها سبعون ذراعا بذراع رسول الله صلی الله علیه و آله و املاء من فلق فیه و خط علی علیه السلام بیمینه، فیها کل حرام و حلال و کل شی ء یحتاج الیه الناس حتی الارش فی الخدش. و ضرب بیده الی فقال علیه السلام لی: تاذن یا ابامحمد؟ قلت: جعلت فداک، انما انالک اصنع ما شئت. قال: فغمزنی بیده، فقال حتی ارش هذا، کانه مغضب. قال: قلت: هذا و الله العلم. قال علیه السلام: انه لعلم و لیس بذالک. ثم سکت ساعه، ثم قال: و ان عندنا الجفر و ما یدریهم ما الجفر مسک شاه او جلد بعیر. قال: قلت: و ما الجفر؟ قال علیه السلام: و عاء احمر و ادیم احمر فیه علم النبیین و الوصیین قال قلت ان هذا هو العلم؟ [ صفحه ۲۲۸] قال: انه لعلم و لیس بذاک ثم سکت ساعه ثم قال: و ان عندنا لمصحف فاطمه. قال: قلت: و ما مصحف فاطمه؟ قال علیه السلام: فیه مثل قرآنکم هذا ثلاث مرات، و الله ما فیه من قرآنکم حرف واحد انما هو شی ء املاه الله علیها و اوحی الیها. قال: قلت هذا و الله العلم؟ قال علیه السلام: انه لعلم و لیس بذاک ثم سکت ساعه ثم قال: ان عندنا علم ما کان و علم ما هو کائن الی ان تقوم الساعه. قال: قلت: جعلت فداک! هذا هو و الله العلم. قال علیه السلام: انه لعلم و ما هو بذاک قلت: جعلت فداک! فای شی ء هو العلم؟ قال علیه السلام: ما یحدث باللیل و النهار و الامر بعد الامر و الشی ء بعد الشی ء الی یوم القیامه. [۲۰۹] . خلاصه سخن قریب بدین مضمون است که امام صادق علیه السلام فرمود: ای ابامحمد! [۲۱۰] در نزد ما جامعه است و تو نمی دانی جامعه چیست. ابوبصیر پرسید جامعه چیست؟ فرمود: جامعه صحیفه ای است که طول او هفتاد ذراع [۲۱۱] به ذراع رسول الله صلی الله علیه و آله است. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از زبان مبارکش املاء فرموده و علی علیه السلام با دست مبارکش نوشته است در این صحیفه کلیه ی حلال و حرام و هر چیزی که مورد احتیاج بشر [ صفحه ۲۲۹] بوده حتی جرینه ی خراش. آنگاه حضرت دستش را به شانه او زده و فرمود: اجازه می دهی ای ابوبصیر. گفت: شما صاحب اختیار من هستید و من در اختیار شما می باشیم هر چه انجام دهی اولی بتصرفی. امام علیه السلام با دست مبارکش آهسته شکونی از من گرفت و فرمود: حتی جریمه ی این هم در آن ثبت است. ابوبصیر گفت: این علم است؟ فرمود: محققا علم است و اگر علم نباشد چه خواهد بود. امام علیه السلام پس از اندکی سکوت فرمود: علاوه بر جامعه در نزد ما جفر نیز هست که تو نمی دانی جفر چیست؟ ابوبصیر پرسید: یابن رسول الله! بفرما بدانم جفر چیست؟ فرمود: جفر یک ظرفی است که در آن علم پیامبران و اوصیاء آنان نهفته است. گفتم: این علم است؟ فرمود: محققا علم است و اگر علم نباشد چه خواهد بود. امام علیه السلام باز اندکی ساکت ماند: آنگاه فرمود: نزد ما یک منبع دیگری هم از علم و دانش هست و آن مصحف فاطمه علیهاالسلام است. پرسید: مصحف فاطمه علیهاالسلام چیست؟ فرمود: این مصحف مانند قرآن شماست که هرچه در قرآن است به یک حرف در مصحف فاطمه علیهاالسلام است، چه قرآن بسبعه احرف است و صحیفه به یک حرف. فرمود: و الله این هم علم است. باز اندکی ساکت ماند و فرمود: ای ابوبصیر! نزد ما علم گذشته و آینده تا روز قیامت است. از این روایت استفاده می شود که مراتب قرب ائمه معصومین علیهم السلام حد و نهایت [ صفحه ۲۳۰] ندارد و منبع علوم به اخذ بیان و گفتار آن ها مختلف است ولی در عین حال مخصوص آن ها است که این وسایل جز در اختیار آن ها نیست و همه ی علوم دنیا از جامعه، جفر، صحیفه، وحی و الهام برای آن ها حاصل می گردد.
نکته ی قابل توجه
نکته ای که در این جا مورد توجه است این است که این مدارک و مآخذ علمی برای همه ی آن ها یکسان است و در اختیار همه ی ائمه معصومین علیهم السلام می باشد و نمی توان گفت که: مثلا امام سابق از امام لاحق اعلم بود، بلکه همه از جهت علم یکسان بوده اند، ولی از جهت فضیلت تقوی به نص رسول الله صلی الله علیه و آله خمسه ی طیبه از ائمه دیگر افضلیت داشتند و امام زمان مهدی و قائم آل محمد علیهم السلام در افضلیت شریک است. موید این منطق، اخباری است که زراره، یونس و حسین بن روح نقل می کنند که فرمودند: با آن که علم امام لاحق از امام سابق اقتباس می شود در عین حال واجب نیست که امام سابق از امام لاحق اعلم باشد، بلکه چون منبع علم همه ی آن ها از شخص رسول الله صلی الله علیه و آله است و آن حضرت هم از وحی گرفته بود متلقی یکی است و از نظر علم همه وحدت نوری دارند و علم هر یک به علم پیامبر صلی الله علیه و آله متصل می گردد و انواریست که از عمود نور الهی انشعاب می یابد. درست مانند چندین آینه است که مقابل نور خورشید بگذارید پرتو درخشان خورشید در همه یکسان می تابد. ائمه معصومین علیهم السلام نیز اقمار تابانی هستند که از خورشید وجود رسول الله صلی الله علیه و آله سرچشمه می گیرند. و ناگفته نماند که: این علوم، اجتهادی، سمعی، بصری، حسی و کسبی نیست، بلکه یک کشف لدنی است که علی الدوام بدون قطع از منبع افاضات غیبی اشراق می شود و نفوس این خانواده را روشن می سازد و واسطه ی خارجی مانند معلم و مدرسه ندارند، بلکه معلمین آن ها نیروی شدید القوای غیر قابل اشاره حسیه است. [ صفحه ۲۳۱] همان طور که گفته شد ساختمان وجود آن ها چنین ساخته شده که به محض وحی و الهام مانند وحی به مادر موسی اجرا می کنند و در کار خود شک و تردیدی ندارند و برای منبع علوم آن ها همان جفر، جامعه، مصحف فاطمه علیهاالسلام و ودایع نبوت و ولایت و سایر خصوصیات گذشته مانند نقشه عالم وجود زیر نظر آن ها گسترده شده که با خط نور است و جز آن ها نمی توانند بخوانند و کشف کنند. افزون به آن که صبر و تحمل این همه علم و دانش برای بشر مقدور نیست، ولی آن ها به اذن الله متحمل بار گران علوم گذشته و آینده تا روز قیامت می باشند و جز مواردی که ماذون هستند به کسی اظهار نمی کنند. از این رو رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: اعطیت جوامع الکلم و اعطی علی جوامع العلم. [۲۱۲] . که به پیامبر جوامع کلم وحی شد و به علی علیه السلام جوامع علم داده شد. و لذا علی علیه السلام فرمود: علمنی رسول الله صلی الله علیه و آله الف باب افتح لی من کل باب الف باب. [۲۱۳] . پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به من هزار باب علم آموخت که از هر یک هزار باب علم گشوده شد. و این منابع علم امامت است.
برگرفته از کتاب زندگانی حضرت امام محمد تقی جوادالائمه نوشته آقای حسین عماد زاده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *