اصحاب و شاگردان

موقعیت شیعه زمان امام جواد

شیعهی امامیه از شناخته شدهترین و مشهورترین فرقهها و دارای رساترین برهان و سرسختترین مواضع در صحنهی درگیریهای فکری بود. تا آنجا که نیرو و عظمت فکری دعوت شیعی بدان حد رسیده بود که حکومت ناچار شد با رهبر و مقتدای آنان، یعنی امام رضا (علیهالسلام) (که – دیروز – با آن روش مخصوص و بینظیر، یعنی بیعت گرفتن برای ولایت عهدی، او و سپس سر به نیست کردنش با آن روش ترسویانهای که همه دانستند و در جای خود آن را شرح دادهایم) سازش کند. این سازش اگر نشانهی چیزی باشد، نشانهی میزان توان و نفوذ این فرقه و تاثیر آراء و اقوال آن در میان مردم و در احساسات و موضع گیریهایشان میباشد و اینکه فرقههای دیگر، این فرقه را نیرومندترین حریف فکری و عقیدتی خود و مجهز به روشنترین دلیل و برهان میدیدند که اگر به آن فرصت داده شود، به زودی صحنه را در اختیار میگیرد و با اندیشهی زنده و [ صفحه ۴۴] پویای خود و اساس و پایهای که در اعماق فکر و فطرت و خرد و وجدان انسانها دارد، گروههای مختلف مردم را زیر پوشش میگیرد… آری، حادثهای عقیدتی و در نوع خود بینظیر و مهم، همانند این رویداد (امامت کودکی نورس!) به خصوص که برای فرقهای با آن ویژگیها و در آن موقعیت پیش آمده، میتواند توجه دشمنان این فرقه را جلب کند. به ویژه که تحریک از جانب حکومت و طبیعت تردید برانگیز خود حادثه، با هم، زمینه را برای بهرهبرداری از وضعیت پیش آمده، برای شروع یورشی سخت و سرنوشت ساز، به منظور ساقط نمودن فکر اعتقادی این فرقه، فراهم ساخت. بدون تردید چنین یورشی دل حکومت را خنک میکرد. بنابراین، به زودی با تمام توان به تدارک این هجوم و به وجود آوردن شرائط مناسب برای موفقیت هر چه بیشتر طرح خود که عبارت بود از: از سر راه برداشتن اندیشهی عقیدتی این فرقه و حتی نابود ساختن آن از بیخ و بن، کمک میکرد. و اگر به این هدف خود میرسیدند، دیگر در تمام زمینهها و برای بقاء و استحکام حکومت فرصت و مجال موفقیت به دست آورده بودند. چرا که دیگر خطری جدی که آیندهی عقیدتی و سیاسی آنان را تهدید کند باقی نمیماند. آری، مقارن بودن آن نهضت فکری بسیار نیرومند، که از آغاز و در زمانی دراز، در حساسترین مسائل، که عبارت بود از موضوع امامت و رهبری، با امامیه درگیری داشت، با پدید آمدن شرائط جالب توجهی که این گمان را که به سبب خردسالی امام جواد و پس از او امام هادی (علیهماالسلام) و ادامهی این وضع تا سالهای متمادی، شدیدترین سستی و ضعف در پایههای اعتقادی این فرقه به وجود آمده است، در دشمنان ایجاد میکرد، فرصتی مناسب برای تصفیهی حساب فکری و به [ صفحه ۴۵] اصطلاح افشاء ضعف مبانی عقیدتی تشیع پدید آورده بود. در چنین زمینهای، برای طرح سوالات بسیار و دامن زدن به شبهات متعدد در مورد بزرگترین اصل دینی که به خاطر آن در گردابهای مهالک فرورفته شده و جانها در باخته شده و میشود. تا آنجا که «شهرستانی» میگوید: «بزرگترین اختلاف بین امت، اختلاف دربارهی امامت بوده، چرا که دربارهی هیچ اصل دینی، به اندازهای که همواره دربارهی امامت شمشیر کشیده شده، در اسلام شمشیر کشیده نشده است» [۳۶] فرصت فراهم بود. آری، مردم مخالف، در موضوع سن امام (علیه آلاف التحیه و السلام)، غوطهور گشتند و آن را از جمله مدارک و دست آویزهایی که به آنها امکان میداد و در ادعای امامت و رهبری و جانشینی رسولالله (صلی الله علیه و آله و سلم) در زعامت و هدایت امت، از سوی آن حضرت، شبهه و شک ایجاد کنند، قرار دادند. شخصی به حالت پرسش به آن حضرت عرض کرد: «آنها دربارهی کمی سن شما گفتگو میکنند؟» امام (علیهالسلام) فرمود: «خداوند به داوود وحی فرستاد که سلیمان را جانشین خود قرار دهد. در حالی که سلیمان کودکی بود که گوسفند به چرا میبرد». [۳۷] . و علی بن حسان به آن حضرت عرض کرد: «آقای من، مردم، خردسالی شما را بر شما خرده میگیرند؟!». امام فرمود: «آنها از کلام خداوند چه خردهای میگیرند که [ صفحه ۴۶] میفرماید: «قل هذه سبیلی ادعوا الی الله علی بصیره انا و من اتبعنی» [۳۸] به خدا قسم، جز علی (علیهالسلام) که در آن زمان نه سال داشت کسی از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پیروی نکرده بود و من هم نه سال دارم». [۳۹] . و بالاخره، در این خصوص برخی چنین گفتهاند: «پدرش وفات یافت و او در حالی که هفت سال داشت جانشین پدر در امامت شد. پس عامه مسلمین، ولایت ائمه و رجوع به آنان را در حالی که در سنین کودکی هستند، بر شیعه خرده گرفتند و عیب نهادند. به خصوص که در عادات و رسوم عربی، در ولایت امر و رهبری، سن اهمیت دارد. به این جهت، امام جواد (علیهالسلام) که به سن بلوغ و رشد نرسیده بود خطرناکترین مشکلی بود که شیعه با آن مواجه شده بود. [۴۰] .
برگرفته از کتاب نگاهی به زندگانی سیاسی امام جواد (ع)نوشته آقای علامه سید جعفر مرتضی عاملی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *